Aktualności

Od momentu dokonania się przełomu systemowego w Polsce w 1989 roku, nastąpiła w sferze publicznej zmiana retoryki w zakresie roli, jaką w procesach decyzyjnych pełnić powinni obywatele oraz skupiające ich wspólnoty. Powszechnym stało się zarówno w publicystyce polityczno-społecznej, jak i w retoryce polityków, odwoływanie do popularnej na gruncie literatury politologicznej i socjologicznej kategorii „społeczeństwa obywatelskiego” jako sfery, w której realizuje się rzeczywista demokracja, i która w związku z tym, wyposażona powinna zostać w odpowiedni zakres swobody decydowania o sprawach bezpośrednio dotyczących jej uczestników. Wprawdzie retoryka ta nie od razu za sobą pociągnęła zmiany prawne, które w realny sposób zdejmowałyby ze społeczeństwa obywatelskiego ciasny gorset państwowego monopolu decyzyjnego, nie ulega jednak wątpliwości, iż w przeciągu ponaddwudziestoletniego okresu transformacji systemowej w Polsce poczyniono w tej materii bardzo znaczące zmiany. Wśród nich wskazać należy także reformę ustroju terytorialnego Rzeczypospolitej Polskiej w postaci przywrócenia rzeczywistej samorządności – początkowo na poziomie gmin, a następnie w powiatach (przywróconych po dwudziestoczteroletnim okresie niebytu) i województwach. Jednostki samorządu terytorialnego systematycznie zwiększały również zakres swojej odpowiedzialności.

Jednocześnie funkcjonowanie obszaru społeczeństwa obywatelskiego w Polsce, jak i sam fakt zaliczenia do tego obszaru wspólnot samorządowych, nie jest pozbawione problemów i kontrowersji. Przedmiotem troski zwolenników życia wspólnotowego jest stopień zaangażowania Polaków w sferę obywatelską, jak i rzeczywista spontaniczność powstawania organizacji społecznych i ich „obywatelskość”. Nie inaczej jest z samorządem terytorialnym, gdzie zainteresowanie członków wspólnot terytorialnych działalnością administracji samorządowej i udział w lokalnych elekcjach zdecydowanie odbiegają od oczekiwań w tej materii.

W odniesieniu do samorządu terytorialnego objawia się dodatkowo inny problem: czy rzeczywiście w tym przypadku można mówić o wspólnocie obywatelskiej? Czy fakt, iż powstaje on z inicjatywy państwa, które w swoisty sposób koncesjonuje jego działalność, jak również fakt, że lokalne wybory w dużej mierze stają się przedłużeniem gry politycznej odbywającej się na poziomie konstytucyjnych organów władzy centralnej, pozwala mówić o samorządzie terytorialnym jako części składowej sfery społeczeństwa obywatelskiego?

Czy „upolitycznienie” samorządu terytorialnego rzeczywiście jest dla niego balastem sprzecznym z ideą samorządności, czy może raczej doświadczenie i względnie okrzepła oraz trwała struktura instytucjonalna ugrupowań politycznych sprzyja efektywności działania organów administracji samorządowej?

Czy wreszcie ewolucja instytucji samorządowych w całym kilkunastoletnim okresie ich istnienia w pokomunistycznej Polsce i czy różnice pomiędzy poszczególnymi regionami Polski pozwalają w tym względzie w jakikolwiek sposób udzielić odpowiedzi na pytanie: który wątek ich istoty - polityczny czy obywatelski - ostatecznie stanie się dominującym? Tak oto prezentują się kluczowe pytania, jakim stawią czoło uczestnicy konferencji „Samorząd terytorialny: wspólnota polityczna czy obywatelska?”.

Organizatorzy konferencji przewidują uczestnictwo zarówno ze strony specjalistów w dziedzinie administracji samorządowej, ustrojów państwowych i badaczy społeczeństwa obywatelskiego, jak i udział w konferencji praktyków życia samorządowego.

Ujęcie w programie konferencji dyskusji plenarnej, jak również grup panelowych poświęconych teorii i praktyce funkcjonowania samorządu terytorialnego pozwala mieć nadzieję, iż osiągnięte rezultaty zarówno w wymierny sposób zwiększą naszą wiedzę w dziedzinie ustrojów państwowych i administracji publicznej, jak i pozwolą w odpowiedni sposób kształtować sferę realnych instytucji, pomagając im tym lepiej realizować potrzeby lokalnych społeczności i w tym większym stopniu – pozostając w bliskiej relacji z życiem wspólnotowym – zwiększać efektywność realizacji obowiązków na nich spoczywających.